Op vrijdag 29 mei 2026 organiseerde Fiom een Kennismiddag voor professionals rondom het project Vindplaatsen dossiers binnenlandse afstand en adoptie. Tijdens deze middag gingen aanwezigen in gesprek over het belang van archieven, vindplaatsen en het delen van verhalen over afstand en adoptie.
In het sfeervolle pand van Erfgoed ’s-Hertogenbosch ontvingen we 55 deelnemers, voornamelijk archiefmedewerkers, maar daarnaast ook beleidsmedewerkers, raadsonderzoekers, vertegenwoordigers van belangenverenigingen en anderen die beroepsmatig betrokken zijn bij – of geïnteresseerd zijn in – de ontsluiting en vindbaarheid van dossiers over binnenlandse afstand en adoptie.
Persoonlijke ervaringsverhalen
Dagvoorzitter Erben Oosting interviewde Anneke, die 58 jaar geleden afstand deed van haar kind, en Jeroen die als kind werd afgestaan en geadopteerd. De verhalen van Anneke en Jeroen zijn aangrijpend. Het zijn verhalen van schaamte, geheimhouding en stilte, die zij – en heel veel lotgenoten – een leven lang met zich meedragen. In hun persoonlijke zoektochten waren afstands- en adoptiedossiers hele belangrijke bronnen. Maar om de context te begrijpen, is ook andere informatie essentieel. Daarom is het zo belangrijk dat documenten en ander materiaal bewaard blijven, goed ontsloten worden en vindbaar zijn.
Een enkele snipper informatie kan voor iemand een teken zijn dat hij bestaan heeft. Hun boodschap aan de aanwezigen: luister zonder oordeel en bewaar zoveel mogelijk.
Project Vindplaatsen: stand van zaken
De onderzoekers binnen het project, Sander van Bladel en Barbara Lammerts van Bueren, vertellen over het Vindplaatsenproject, dat ruim een jaar geleden startte. Bij aanvang waren er ruim 80 locaties in beeld van huizen en organisaties die betrokken waren bij binnenlandse afstand en adoptie. Nu, een jaar later staat de teller op 210. Het doel is om van al deze locaties in kaart te brengen wat er bewaard is en waar, zodat de moeders en kinderen van toen weten waar zij informatie over hun verleden kunnen vinden.
Al meerdere keren zijn zij in hun onderzoek foto’s en dagboekjes van oud-medewerkers op het spoor gekomen. Voor dit en ander materiaal dat gevonden wordt, gaan zij op zoek naar een plek waar het duurzaam bewaard kan worden, en vindbaar en toegankelijk is voor betrokkenen. Dit kan een regionaal- of streekarchief zijn, of een archiefinstelling als Atria of het Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven. Daarnaast zijn zij begonnen met het vastleggen van verhalen van oud-medewerkers. De resultaten van hun onderzoek zijn te vinden op een interactieve kaart.
De focus voor de komende periode ligt op het zichtbaarder worden en actief hulp vragen bij de zoektocht naar informatie, documenten en oud-medewerkers.
Interview met auteur Cobi van Baars
Historicus Anton van Renssen ging in gesprek met Cobi van Baars, de schrijver van het boek ‘De onbedoelden’. Het boek gaat over twee vrouwen, een tweeling, die bij de geboorte zijn afgestaan, van elkaar gescheiden worden en in verschillende gezinnen opgroeien. Het is gebaseerd op een waargebeurd verhaal. Cobi sprak uitgebreid met de tweeling en raadpleegde dossiers en andere documenten, maar schreef daarna haar eigen verhaal.
Waar een historicus gebonden is aan wat hij in bronnen vindt, heeft een romanschrijver veel meer vrijheid. Daarom is literatuur bij uitstek een vorm die een lezer kan laten denken en voelen als een ander. Dat is wat Cobi met dit boek heeft willen doen: adoptie invoelbaar te maken, vanuit verschillende perspectieven. De moeder van de tweeling had hen wel gewild, maar is op veel manieren tegengewerkt. De twee vrouwen gaan heel verschillend om met hun verleden, net als de twee adoptie-ouderparen.
Cobi werd geraakt door de term ‘onbedoelde kinderen’ die zij in een dossier las. Deze twee kinderen waren onbedoeld, maar zeker niet ongewenst!
Panelgesprek over good practices
Erben Oosting verkende met Guus van Gurp (Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven), Astrid de Beer (Regionaal Archief Tilburg) en Bettemiek Grijns (Atria) ervaringen, aandachts- en knelpunten:
- Als mensen komen om documenten met emotioneel beladen informatie in te zien, zorg dan voor een aparte ruimte en een kopje koffie. En laat weten dat ze iemand mee kunnen nemen.
- Er werd over moeders geschreven in termen die wij als schokkend ervaren. Hoe bereid je mensen daarop voor?
- Het ene archief is heel uitgebreid, het andere juist heel summier: geef mensen een beeld van wat zij kunnen verwachten.
- We streven zoveel mogelijk openheid na, maar hoe verhoudt zich dat tot privacy en de AVG? Archieven gaan hier verschillend mee om, en ook de archiefvormers hebben hier zeggenschap over.
- Archiefmateriaal heeft een context. Geef je die als archief erbij, of laat je de gebruiker interpreteren? Het is mooi als bijvoorbeeld de aanbieder van materiaal er zelf een context bij schrijft.
- Elk verhaal heeft twee kanten, maar de vrouwen waar het over gaat, zie of hoor je eigenlijk niet.
- Bedenk dat elk snippertje voor iemand persoonlijk van grote waarde kan zijn.
- Archieven zijn voor veel mensen moeilijk benaderbaar. Als je doorverwijst, doe dat dan bij voorkeur naar een persoon.
- Guus vertelde dat congregaties wat huiverig kunnen staan tegen het opnemen van nieuw materiaal in ‘hun’ archief. Daarom heeft het Erfgoedcentrum Nederlands Kloosterleven voor het materiaal dat in het kader van dit project aangeboden wordt, een aparte toegang in hun archivalia-collectie gemaakt.
De kern van deze middag: alle informatie is belangrijk.
Help mee in onze zoektocht naar documenten, dossiers en foto’s, oud-medewerkers en anderen met kennis over de huizen en organisaties. Heb je aanvullingen, informatie of vragen? Neem gerust contact met ons op.