Fiom deed in 2024 samen met de Universiteit van Amsterdam onderzoek naar de berichtgeving over abortus in Nederlandse kranten. We bekeken ruim twee decennia aan krantenartikelen (2000-2022). Het doel was om te onderzoeken hoe kranten schrijven over abortus en hoe dit van invloed kan zijn op hoe mensen over abortus denken en praten. De resultaten van het onderzoek zijn gepubliceerd in een wetenschappelijk artikel. In een factsheet zijn de resultaten toegankelijk weergegeven.
Waar gaat het onderzoek over?
Berichtgeving in kranten kan beïnvloeden hoe mensen over abortus denken en praten. We keken naar de hoeveelheid aandacht die het onderwerp abortus kreeg. Ook onderzochten we de manier waarop kranten over abortus schreven. Welke thema’s kwamen het meest aan bod en welke thema’s werden juist niet besproken?
Welke adviezen geven wij aan mediaprofessionals?
Op basis van dit onderzoek ontwikkelde Fiom een mediarichtlijn voor journalisten, redacties en andere mediaprofessionals die berichten over abortus. De mediarichtlijn bevat praktische tips voor feitelijke, zorgvuldige en respectvolle berichtgeving over abortus.
Wat zijn de belangrijkste conclusies?
Uit het onderzoek blijkt dat abortus in de media vaak wordt neergezet als een beladen en omstreden onderwerp. Deze berichtgeving kan invloed hebben op hoe mensen denken en praten over abortus. Negatieve berichtgeving kan de steun voor abortus beïnvloeden. Ook kan het een beeld geven dat vrouwen* zelf niet in staat zijn om een keuze te maken over een ongewenste zwangerschap. Bovendien kan de steun rondom abortus verminderen door de focus op voorwaarden voor abortuszorg.
Uit het onderzoek komt naar voren dat:
- Nederlandse kranten veel aandacht geven aan politieke discussies en protesten rondom abortus. Hiermee schetsen zij het beeld dat abortus voor een grote verdeeldheid zorgt. Dit kan de onterechte indruk wekken dat er binnen onze samenleving weinig steun is voor abortus.
- Kranten veel aandacht besteden aan negatieve verhalen, zoals misstanden in abortuszorg of heftige omstandigheden tijdens de zwangerschap. Dit schetst het beeld dat abortus alleen gebeurt in extreme situaties. Hierdoor wordt abortus neergezet als iets afwijkends, in plaats van als een veilige vorm van reproductieve gezondheidszorg. Ook lieten kranten onvoldoende zien dat de meeste mensen die voor abortus kiezen tevreden zijn met hun keuze.
- Persoonlijke ervaringen en meningen van vrouwen die voor abortus kozen onvoldoende aandacht krijgen. Krantenberichten gingen meestal over de mening van invloedrijke personen, zoals politici en religieuze leiders. Dit versterkt het idee dat vrouwen niet in staat zijn om zelf een beslissing te maken over een ongewenste zwangerschap.
- Kranten voorwaarden voor toegang tot abortuszorg benadrukken. Er werd bijvoorbeeld veel aandacht gegeven aan abortus in het geval van foetale afwijkingen. Ook stonden minder vaak voorkomende omstandigheden, zoals dwang of verkrachting centraal in krantenberichten. Dit leidt de aandacht af van de meeste abortussen die niet in deze omstandigheden plaatsvinden. Hiermee ontstaat het beeld dat bepaalde redenen voor abortus beter zijn dan andere.
- Religieuze kranten de meeste aandacht besteden aan abortus.
De hoeveelheid aandacht voor dit onderwerp verschilde sterk per krant. Het onderzoek laat zien dat religieuze kranten, naast christelijke partijen en organisaties, een belangrijke rol speelden in het debat over abortus in Nederland. Zij schreven verreweg het meeste over abortus. Dit kan ervoor zorgen dat hun lezers abortus als een belangrijker onderwerp zien dan lezers van andere kranten.
Hoe is het onderzoek uitgevoerd?
We bekeken de berichtgeving over abortus in zeven Nederlandse kranten. Deze verdeelden we in drie categorieën, op basis van een veelgebruikte categorisering in media-onderzoek:
- Kwaliteitskranten: de Volkskrant, NRC Handelsblad en Trouw
- Populaire kranten: de Telegraaf en het Algemeen Dagblad
- Religieuze kranten: het Nederlands Dagblad en het Reformatorisch Dagblad
We telden de krantenberichten over abortus in een periode van 22 jaar (2000-2022), met een totaal van 4327 artikelen. Daarna keken we naar verschillen in de aandacht die zij aan abortus gaven en bij welke gebeurtenissen deze aandacht toenam. Hierna analyseerden we de belangrijkste onderwerpen in de krantenberichten.
* en anderen die zwanger kunnen worden.